BÀI MỘT
THẦN HỌC VẾ THẬP GIÁ
Trải qua lịch sử Kitô giáo đã có nhiều thứ thần học về Thập giá, bắt nguồn từ những đường lối suy tư và chiêm ngắm khác nhau khi người tín hữu đứng trước Thập giá. Không ai chối cãi được sự quan trọng của Thập giá đối với Kitô giáo. Không những các Kitô hữu đeo ảnh Thập giá trên người để tỏ lòng mộ mến hay để tỏ ra căn cước của mình, mà thậm chí người ngoại đạo cũng coi Thập giá như là biểu tượng của Kitô giáo. Chính vì thế mà tổ chức từ thiện “Hội Chữ Thập đỏ” đã bị các nước Hồi giáo bắt sửa lại phù hiệu thành “vầng trăng đỏ” để tránh lẫn lộn công tác nhân đạo với Kitô giáo. Mặt khác, nhiều người Kitô hữu đã gắn liền Thập giá với hy sinh đau khổ, và họ có cảm tưởng rằng không còn gì khác để nói ngoài đề tài đó. Cảm tưởng đó chỉ đúng một phần, theo nghĩa là từ hai mươi thế kỷ nay, mỗi lần nói tới Thập giá thì không thể nào tránh được vấn đề đau khổ. Tuy nhiên, ngoài đề tài đau khổ ra còn có những khía cạnh khác nữa. Một điểm đáng ghi nhận khác nữa là tuy rằng đã có nhiều suy tư về ý nghĩa của Thập giá trải qua suốt lịch sử Kitô giáo, nhưng mãi tới thập niên 70 của thế kỷ này, mới nảy ra một ngành thần học mang tựa đề là “Thần học về Thập giá” (staurologia), theo nghĩa là Thập giá trở thành trung tâm của thần học: chính nhờ Thập giá mà chúng ta biết được khuôn mặt đích thực của Thiên Chúa.
A. THẦN HỌC KINH THÁNH VỀ THẬP GIÁ
Trong phần này, xin đề cập đến 3 vấn đề:
1. Thập giá trong khung cảnh lịch sử của nó.
2. Bốn tác giả Phúc âm đã nghĩ gì về việc Đức Giêsu phải chịu chết trên Thập giá.
3. Thần học của Thánh Phaolô về Thập giá.
I. Nhục hình Thập giá
Vào thời của Đức Giêsu, Thập giá tiên vàn là một nhục hình. Trong đế quốc Rôma, Thập giá là một hình phạt dành cho các tội trọng. Tội nhân thường bị đánh đòn, và sau đó phải vác thanh ngang tới pháp trường. Có hai hình thức Thập giá. Một thứ giống như chữ T (thanh ngang được chồng lên chóp của cây gỗ đứng); một thứ giống hình chữ thập, với bản án ghi vào ở trên thanh ngang. Thêm vào đó, cũng có nhiều kiểu để treo tử tội: thường là bị lột hết áo xống, và bị cột hoặc đóng đinh vào khổ giá, có khi đầu bị dốc ngược xuống đất. Nói chung, đây là một hình phạt chỉ dành cho lớp bần đinh hoặc nô lệ, các tên đại tặc hay là phiến loạn; các công dân Rôma không phải chịu hình phạt này trừ khi nào họ đã bị tước đoạt quyền công dân. Ngoài sự đau đớn do cuộc hành hình gây ra, hình phạt Thập giá còn mang thêm tính cách ô nhục: tử tội không được an táng, nhưng phải phơi thây giữa trời làm mồi cho chim muông dã thú. Vì tính cách nhục nhã như vậy nên không ai muốn làm anh hùng bằng cái chết trên Thập giá. Cũng vì lý do đó mà việc tôn kính Đức Kitô trên thập tự là cả một chuyện điên rồ hèn hạ, không những thánh Phaolô đã viết như vậy trong thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô vào khoảng 20 năm sau biến cố xảy ra, mà rồi một thế kỷ sau đó (khoảng 150-153) trong quyển sách “Hộ giáo” (Apologia I, 13,4), thánh Giustinô còn ghi nhận rằng: dân ngoại coi chúng tôi là bọn khùng bởi vì đã tôn tên tử tội trên Thập giá là Đấng Tạo dựng đất trời.
II. Từ tường thuật hình khổ Thập giá tới suy niệm về ý nghĩa Thập giá dựa theo bốn tác giả Phúc âm.
Việc Đức Giêsu chết trên Thập giá là một biến cố lịch sử, được tất cả bốn tác giả Phúc âm thuật lại; biến cố đó cũng được ghi chép nơi các sử gia Rôma (như Tacitus, Annales XV, 44-45) và Do Thái (Josephus Flavius, Antiquitates Judaicae XVIII, 64). Những người hoài nghi về sử tính của Phúc âm thì chỉ nêu nghi vấn chung quanh những đoạn viết về lời giảng hay về phép lạ của Đức Giêsu, chứ không hề đụng tới câu chuyện chết trên Thập giá. Các Kitô hữu cũng không hổ thẹn gì để chấp nhận sự kiện thầy mình đã bị xử án giống như các tên trộm cướp. Thậm chí M. Kaeler cho rằng lúc đầu Phúc âm là bản tường thuật về cuộc tử nạn của Đức Giêsu trên Thập giá, rồi về sau người ta mới thêm một phần dẫn nhập để giải nghĩa lý do gì đã đưa tới sự cố đó. Dù những giả thuyết về tiến trình sự hình thành của bốn Phúc âm thế nào đi nữa, một điều rõ ràng mà chúng ta nhận thấy là tất cả bốn thánh sử đều khá đồng nhất khi thuật lại cuộc tử nạn của Đức Giêsu, với ba hồi chính:
* Ngài bị bắt;
* Bị xét xử;
* Bị đóng đinh.
1. Trong hồi thứ nhất (xức dầu ở Betania, tiệc ly, hấp hối trong vườn cây dầu), chúng ta thấy rằng Đức Giêsu đã biết và đã báo trước điều sắp xảy ra cho mình, và giải thích lý do và ý nghĩa của nó: điều đó cần phải xảy ra để hoàn tất sứ mạng. Tuy bề ngoài Ngài bị bắt nhưng kỳ thực là Ngài đã được trao nộp theo chương trình của Chúa Cha.
2. Hồi diễn thứ hai diễn ra ở hai tòa: Do thái và Rôma, kết thúc với án tử hình được thi hành ngay tức khắc. Các thánh sử đều quả quyết rằng bản án đó bất công vì Đức Giêsu không có tội tình gì hết.
3. Hồi thứ ba gồm có việc đóng đinh vào Thập giá, chết và an táng. Giọng văn kín đáo, gọn gàng, không có những chi tiết lâm ly bi đát.
Nên biết thêm là ngoài những chương thuật lại cuộc Tử nạn, Phúc âm ít khi nói tới Thập giá. Xem ra các Kitô hữu đầu tiên chấp nhận việc Đức Giêsu chịu đóng đinh vào Thập giá như một sự kiện đã xảy ra, nhưng họ ngượng ngùng khi nhắc tới chuyện kinh hoàng ô nhục đó. Họ tìm cách lục lọi các bản văn Kinh Thánh (mà ta gọi là Cựu ước) để tìm hiểu lý do và ý nghĩa của nó trong chương trình của Thiên Chúa: tại sao Thiên Chúa lại để cho Đức Giêsu bị trao nộp và chết cách thảm thương như vậy? Vì thế, dần dần các tín hữu ít nghĩ tới chính cây Thập giá cho bằng suy gẫm nhiều hơn về việc Đức Kitô chết trên Thập giá. Nói khác đi, các thánh sử không chú trọng tới cây Thập giá xét trong toàn thể sứ mạng của Ngài. Việc đóng đinh trên Thập giá chỉ là một hồi trong tấn kịch dài hơn.
Thánh Matthêu và Marcô trình bày Đức Giêsu như một người hoàn toàn công chính đã bị bắt bớ và bị hãm hạ<
Lm Nguyễn Hữu An
BÀI HAI:
SUY NIỆM PHÚC ÂM
CHÚA NHẬT XXIV THƯỜNG NIÊN NĂM C (14/09/2025)
—ooOoo—
SUY TÔN THÁNH GÍA
TIẾNG VỌNG TỪ THẬP GIÁ CHÚA GIÊ-SU
(Suy niệm lễ SUY TÔN THÁNH GIÁ)
Sứ điệp: Âm thầm chiêm ngắm tượng Chúa Giê-su trên thập giá để lắng nghe những sứ điệp yêu thương của Chúa vang vọng trong tâm hồn.
***
Khi bước vào thánh đường, hình ảnh ấn tượng nhất đập vào tâm trí các tín hữu là tượng Chúa Giê-su chết treo trên thập giá.
Đối với người ngoại đạo, tượng nầy có thể làm cho người ta kinh sợ, nhưng đối với các tín hữu, đây là biểu tượng cao nhất của tình yêu. Tượng Chúa chịu nạn gợi lên trong tâm trí các tín hữu những cảm xúc sâu lắng và những bài học để đời.
1. Bài học thứ nhất: Lòng khiêm nhường sâu thẳm của Chúa Giê-su.
Chúa Giê-su là Thiên Chúa Ngôi Hai, “mọi sự nhờ Ngài mà có và không có Ngài thì chẳng có gì được tạo thành (Ga 1,3-4). Thế mà Ngài đã “hoàn toàn trút bỏ vinh quang, mặc lấy thân nô lệ… hạ mình vâng lời cho đến chết và chết trên cây thập tự” (Pl 2, 7-8).
Thế là từ địa vị Chúa tể trời đất, dựng nên vũ trụ càn khôn, Chúa Giê-su hóa thân làm tên tử tội khốn cùng, chịu chết treo trên thập giá hết sức đau thương và tủi nhục. Sự kiện nầy cho thấy Chúa Giê-su là Đấng khiêm nhường tột bậc.
Thế là mỗi lần chiêm ngắm Chúa Giê-su trên thập giá, chúng ta nghe vọng lại lời kêu gọi của Ngài: “Hãy học cùng Ta vì Ta hiền lành và khiêm nhượng trong lòng” (Mt 11, 29).
2. Bài học thứ hai: Tình yêu Thiên Chúa bao la.
Ngay từ thời nguyên tổ, tội lỗi đã thấm nhập vào thế gian, đã thống trị muôn người và nhận chìm nhân loại trong biển khổ đau thương và trong cõi chết hãi hùng. Không có quyền lực nào trên đời có thể cứu loài người thoát đại nạn nầy, ngoại trừ Thiên Chúa.
Thế rồi, để cứu nhân loại khỏi án phạt đời đời do tội lỗi gây ra, Thiên Chúa Cha đã cho Con Một Ngài xuống trần chịu phạt và chịu chết thay cho nhân loại, để cứu họ khỏi án phạt đời đời và đưa họ vào cõi trường sinh.
Điều nầy chứng tỏ tình yêu Thiên Chúa bao la không bờ không bến.
Thế là mỗi khi nhìn lên Chúa Giê-su trên thập giá, chúng ta nghe được sứ điệp yêu thương của Thiên Chúa Cha: “Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một, để ai tin vào Con của Ngài thì khỏi phải chết, nhưng được sống muôn đời” (Ga 3,16).
3. Bài học thứ ba: Chúa Giê-su trao hiến thân mình để cứu độ chúng ta.
Khi chiêm ngắm tấm thân mang đầy thương tích và bê bết máu của Chúa Giê-su trên thập giá, chúng ta nghe vọng lại lời tâm huyết của Ngài thổ lộ với mỗi chúng ta: “Nầy là Mình Thầy bị nộp vì các con… Nầy là Máu Thầy đổ ra cho các con và nhiều người được tha tội” (Mt 26,26).
Chính nhờ Chúa Giê-su dâng hiến Mình và Máu thánh Ngài mà muôn dân được ơn cứu độ
4. Bài học thứ tư: Tình yêu trời biển của Chúa Giê-su.
Nhìn trái tim bị đâm thủng và cái chết thê thảm của Chúa Giê-su trên thập giá, chúng ta nghe vọng lại sứ điệp yêu thương của Ngài: “Không có tình yêu nào cao quý hơn tình yêu của người đã hy sinh tính mạng vì bạn hữu mình” (Ga 15,13).
Lạy Chúa Giê-su,
Tình yêu trời biển Chúa dành cho chúng con vô biên vô tận. Xin cho chúng con sống xứng đáng với Tình yêu ấy và quyết ra công gắng sức giúp cho nhiều người được đến cùng Chúa để lãnh nhận hồng ân cao cả mà Chúa đã rộng ban cho chúng con. Amen.
Linh mục Inha-xi-ô Trần Ngà
